Geschiedeniswerkplaats Samenvatting H1 t/m H7

Een samenvatting van de hoofdstukken 1 t/m 7 van het boek Geschiedeniswerkplaats Tweede Fase VWO Handboek historisch overzicht

 

H1 De tijd van jagers en boeren

H1.1 de levenswijze van jager-verzamelaars

  • Moderne mens>homo sapiens>Europa
  • Prehistorie=voorgeschiedenis
  • Onze Kennis over die tijd>ongeschreven bronnen
    • Archeologie
  • Eindigde ±3000 v.C.>schrift
  • Werktuigen
  • Vuur
  • 000 v.C. ingewikkeldere werktuigen
  • Rolverdeling
  • Hun kennis>natuur
  • Nomaden
  • Laatste ijstijd
  • Cromagronmensen>grot>Dordogne
  • Kunst
  • Ötzi

H1.2 het onstaand v/d landbouw en landbouwsamenlevingen

  • Landbouwrevolutie
    • Dieren
    • Vruchtbare halve maan
    • Akkerbouw/veeteelt
    • Planten veredelen
    • Ploeg
    • Plant- dierverdeling
    • Natuurwezen>cultuurwezen
    • Sedentaire levenswijze
    • Hunebedden (bouwproces)
    • Stonehenge

H1.3 het ontstaan v/d eerste stedelijke gemeenschappen

  • Mesopotamië>1e stedelijke beschaving
  • Oudste dorp Nederland Esloo
  • Kenmerken stad
  • Ontstaan stad
  • Nieuwe beroepen
  • Bestuur
  • Schrift
  • Soemeriërs

 

 

 

 

H2 de tijd van Grieken en Romeinen

2.1 De ontwikkeling van wetenschap en politiek in de Griekse stadstaten

Griekse cultuur basis westerse beschaving (filosofie, kunst en politiek)

  • vanaf 6e eeuw v.C.> rationeel-wetenschappelijke manier van denken
    • systematisch onderzoek naar feiten
    • stelden vragen
    • rationele manier antwoorden vinden
  • 5e eeuw v.C. aparte wetenschappen (geen goden)
    • Natuurkunde(Archimedes)
    • wiskunde(Pythagoras)
    • medische wetenschap(Hippocrates)
  • filosofen
    • Socrates, Plato, Aristoteles
  • Stadstaten(poleis)
    • Eigen bestuur, eigen wetten, eigen leger
    • Hoogste macht>Volksvergadering>(directe) democratie
    • Burgerschap
    • Kritiek>democratie (filosofen)

2.2 het Romeinse imperium en de verspreiding van de Grieks-Romeinse cultuur

  • stichting Rome
  • Republiek (aristocratie)
  • Expansie Rome
  • Republiek>keizerrijk
    • Burgeroorlogen> Julius Caesar> nieuweburgeroorlog> Octavianus(Augustus>verhevene)> pax Romana(natuurlijke grenzen)
  • Leger:
    • Vechtlust, organisatietalent, uitrusting, verharde wegen
  • Romeinen veroverde griekenland>onder de indruk Griekse cultuur
    • Wetenschap, filosofie, literatuur, kleding, kunst, bouwstijlen, godenwereld
  • Westen>Romeins
  • 3e eeuw Romeinse Rijk verval
    • Epidemieën
      • Inwoners daalde>Productie, handel namen af
    • Volksverhuizingen
  • Cleopatra>trouwen>macht>Caesar(tje)

2.3 de vormentaal van de Grieks- Romeinse cultuur

  • Griekse beeldhouwkunst>Egyptische kunst
  • Kunst>(half) goden
  • Bouwkunst>zuilen
  • Romeinen>Vormentaal
  • Phidias>beeldhouwer>bevriend Pericles>politicus

2.4 de confrontatie tussen de Grieks-Romeinse en de Germaanse cultuur

  • Germanen barbaren toch Romeinen ontzag
  • Germanen geen schrift
  • Romeinen>Teutoburgerwoud 9n.C. verrast (Julius Civilis)
  • Rijn limes/grens
  • Grensgebieden>handel
  • Schrijfplankje
  • Aantrekkingskracht>germanen>plunderen
  • Germaanse Bataven bevoorrecht

2.5 de ontwikkeling van jodendom en christendom

  • Jodendom
    • Christendom
      • Overgenomen in romeinse rijk

 

 

H3 de tijd van monniken en ridders

H3.1 ontstaan en verspreiding v/d islam

  • Mohammed
    • stichter
    • profeet
    • wereldlijke machthebber
  • jihad
  • islam godsdienst>heerser
  • kalief
    • geestelijk, politiek leider
  • 620: expansie stil onderlinge oorlogen
  • Sjieten, soennieten(meerderheid)
  • 732
    • Eind expansie>teruggeslagen>Poitiers>Franken(christenen)
  • Moren>moslims>Spanje,Portugal
  • Aïsja
  • Reconquista
  • Turken nomaden-/ruitervolk>militaire superieur>na verovering
    • Profeet niet beledigen
    • Christen/joden meer belasting

H3.2 de ontwikkeling in W-Europa van landbouw stedelijke naar landbouwsamenleving

  • Agrarische productie daalde>boeren land niet verlaten(bevoorrading Romeinen)
  • Geen bescherming
    • Horigheid: bescherming voor verplichtingen
      • Hofstelsel>horige>domein
      • Hofmeiers/rentmeesters
      • Ermentrude en Bodo
      • Vroon-/heerland
    • Verval steden
      • lage landbouwopbrengsten
      • gemeenschappen autarkisch

H3.3 feodale verhoudingen in het bestuur

  • Karel de Grote
    • Adviseurs wetten uitvaardigen
    • Keizer sinds +300jaar
    • Afhankelijk lagere heren>soldaten
      • Grond,buit,eed
    • Feodalisme/leenstelsel
      • Gebied ambt in leen>leenheer leven lang dienen
      • Geen geordend bestuur
        • Niet lezen, weinig geld
      • Ruiterlegers/ridders>superieur

H3.4 de verspreiding v/h christendom in Europa

  • Rooms-katholieken kerk>Rome
  • Schisma christendom
  • Christendom dieptepunt
  • Clovis>veldslag>christendom>Frankrijk christelijk
  • Benedictus van Nursia

 

 

H4 de tijd van steden en staten

H4.1 opkomst van handel en ambacht en herleving van de landbouw stedelijke samenleving

  • Hamburg internationaal centrum>handel
    • Hanze>macht
  • ME steden
  • Ontstaan steden
    • Eind invasie vinkingen
    • Specialisatie
      • Drieslagstelsel
      • Ijzeren ploeg
      • Paarden
    • gevolg
      • bevolking toename
      • natuur teruggedrongen
      • geldeconomie
        • wisselbrief,giro
      • handel (islamitische) landen
    • Francesco di Marco Datini

H4.2 opkomst v/d stedelijke burgerij en toenemende zelfstandigheid van steden

  • Steden>onheil
  • Hoog sterftecijfer
  • Trek>stad>steden groeien
  • Stadsrechten
    • Burgerij machtiger t.k.v. lagere adel
    • Baljuw: voorzitter stadsrechtbank namens adel
  • Burgerrecht
  • Schepenen: lid bestuur+rechtbank (ME)
  • Steden>kastelen
    • Veiliger
  • Johannes Gutenberg>boekdrukkunst

 

 

H4.3 het begin van staatsvorming en centralisatie

  • Frankische Rijk>Karel de Grote
    • Frankrijk
      • Koning
        • Bereide macht uit
        • Oorlog Engeland
        • Centralisatie,staatsvorming
      • Staten-Generaal
    • Duitse Rijk
      • Koning
        • Veel macht (meer Franse)
        • Geen centralisatie
        • Keizer
        • Niet erfelijk koningschap>keurvorsten
      • Willem II duitse koning
    • Engeland
      • Willem de Veroveraar
        • Staatsvorming
          • Sherrifs
        • Nederland
          • 1 vorst>Filips van Bourgondië/Filips de Goede
          • Staten-Generaal
        • Belasting heffen
        • Koningen afhankelijk>onderdanen
          • Jan zonder Land>Magna Carta
        • Edelen nog grote privileges
        • Jacoba van Beieren

H4.4 het conflict tussen de wereldlijke en geestelijke macht

  • Bonifatius VIII overvallen militaire>Franse koning
    • Primaat: hoogste gezag
  • Gregorius VII>boven wereldlijke macht
  • Duitse Rijk
    • Keizer>bisschoppen>investituur
    • Hendrik IV>ban
    • Paus won
  • Frankerijk
    • Koning meer macht
    • Bonifatius laatste paus>Franse koning aan zich onderwerpen
  • Paus>inquisitie
  • Mathilde van Toscane

 

 

 

H4.5 de expansie v/d christelijke wereld

  • Kruistochten
    • Verjagen islamitische heersers

 

 

 

H5 de tijd van ontdekkers en hervormers

H5.1 het mens- en wereldbeeld van de renaissance en de hernieuwde oriëntatie op de klassieke oudheid

  • Venetië,Milaan,Rome,Florence>rijdom(handel>M-O,Vlaanderen)
  • Humanisme>Humanisten bestudeerden/vertaalden>klassieke taal/letterkunde/filosofie>verovering Constantinopel (1453)
    • Nieuw levensgevoel>carpe diem
    • Klassieke erfgoed>schoonheid
    • ME>donkere tussenperiode
    • Herleving v/d waarden en schoonheidsidealen v/d oudheid>renaissance=wedergeboorte
  • Leonardo Da Vinci (alleskunner)
  • Humanisten
    • Erasmus
    • Thomas More
  • Kunstenaars (evenwicht,harmonie)
    • Brunelleschi
    • Donatello
    • Michelangelo

H5.2 het begin van de Europese overzeese expansie

  • Ontdekking>land>legenden
  • Constantinopel>handel oosten
  • Zeevaarders
    • Hendrik de Zeevaarder
    • Bartholomeo Diaz
    • Vasco Da Gama>Indische Oceaan over
    • Colombus
    • Amerigo Vespucci
    • Hernando Cortés
    • Franciscus Pizarro
  • Mundus Novus>nieuwe wereld
  • Indianen verdreven
    • Geweld
    • Ziekte

 

 

 

H5.3 de splitsing v/d kerk in W-Europa

  • Erasmus>Wegbereider v/d Reformatie/hervorming
    • Latijnse Vulgaat fouten>nieuwe vertaling (1516)
    • Lof der Zotheid
  • Luther
    • Brief>95 stellingen
    • Zondige mens>genade god niet verdienen>goede werken enz>alleen: geloof,oprecht berouw
      • Bijbelstudie,bidden
    • Vergadering>Worms>vogelvrij
    • Priesterambt overbodig
    • vorsten
  • Calvijn
    • Alleen bijbel
    • Predestinatie
    • Overheid>dienaresse v. God
    • Genève
      • Predikanten
      • Ouderlingen
      • Diakenen
      • Doctores
    • Reformatie
      • Duitsland>Godsdienstoorlogen>Godsdienstvrede van Augsburg (1555)
      • Frankrijk>katholieken vs. Hugenoten>bloedbruiloft>Edict van Nantes (1598)
      • Engeland>Anglicaanse staatskerk

 

H5.4 het ontstaan v/d Nederlandse staat

  • Karel V bestuur Nederlanden
    • Stadhouder>landsheer
    • Centraal bestuur Brussel
    • Godsdienstpolitiek>inquisitie
  • Filips II>koning inhuldigen
    • Margaretha van Parma>landvoogdes
    • Willem v. Oranje godsdienstvrijheid
    • 1566 matiging geloofsvervolging, beeldenstorm
    • Alva
    • Nederlandse opstand
    • Geuzen gevluchte lagere edelen
    • Republiek

 

 

H6 de tijd van regenten en vorsten

H6.1 De ontwikkeling van handelskapitalisme en wereldeconomie

  • Eind 16e eeuw>Nederlanders ontdekten Azië (VOC)
    • Multinational
    • Handelskapitalisme
    • Heren zeventien
    • Wereldeconomie

H6.2 de bijzondere plaats en de bloei v/d Nederlandse Republiek

  • Republiek
    • Zelfstandig (7 aparte staatjes) → geen centrale regering
    • Eenheid → buitenlandse politiek
    • Binnenland>aparte staatjes
    • Regenten hadden de macht:
      • Vroedschap= groep 20 tot 40 regenten
        • Benoemde
          • de Burgermeesters= dagelijks bestuurders v/d stad
        • Burgerij had veel macht → adel weinig macht t.o.v. rest
        • Stadhouder
          • Machtigste man v/d Republiek
            • Hoogste functionaris
            • Opperbevelhebber leger + vloot
            • Toezicht → rechtspraak
            • Betrokken → benoeming van regenten
            • Veel gezag (nakomeling Willem v. Oranje)
          • Na 1581 (ipv vertegenwoordiger v/d landsheer) dienst v/d Staten-Generaal
            • Landsadvocaat/raadspensionaris
              • Belangrijkste man Staten-Generaal
              • Voorzitter → Staten van Holland
              • Onderhield contacten met buitenland
            • Afgevaardigden 7 gewesten
            • Onderwerpen
              • In-/uitvoerrechten
              • Leger en vloot
              • Bestuurden → Generaliteitslanden (delen Brabant, Limburg en Vlaanderen)
            • Gewesten → vetorecht (besluiten→iedereen mee eens)
              • Holland→ meer dan helt v/h geld + macht → vaak zin doordrukken
            • Rijkdom
              • Oorzaak:
                • Handel liep goed
                • Val v. Antwerpen → rijke kooplieden vluchtten naar A’dam en Leiden en werden belangrijkste stapelmarkten v. Europa
                • Landbouw→ groot exporteur boter en kaas
                • Volop werk
              • Gevolg:
                • Militaire grootmacht
                • Geld uitgegeven door regenten en kooplieden → kunst
                  • Rembrandt
                  • Vermeer
                  • Frans Hals
                  • Jan Steen
                • Geld → scholen (ook veel buitenlanders) + geloofsvrijheid
                  • Wetenschap
                    • Hugo de groot
                    • Christiaan Huygens
                    • Jan Adriaensz
                    • Leeghwater
                    • Descartes (geleerden)
                  • Johan van Oldenbarnevelt

H6.3 het streven van vorsten naar absolute macht

  • Duitsland
    • 30 jarige oorlog
  • Frankrijk
    • Versterkt koningschap>Lodewijk XIV>rust
      • Leger onder controle
      • Edict van Nantes terug
      • Mercantilisme
      • De staat, dat ben ik
      • Paleis Versailles
    • uitbereiding
  • Inname Nederland woede
  • Engeland
    • Uitbereiding
      • Burgeroorlog
    • Constitutionele monarchie

H6.4 de wetenschappelijke revolutie

  • 16e eeuw>De Revolutionibus>Copernicus>Aarde niet middelpunt
  • Johan Kepler
  • Galileo Galilei: sterrenkundige
  • Newton
  • Bacon
  • Ik denk dus ik ben

 

 

H7 de tijd van pruiken en revoluties

H7.1 rationeel optimisme en toepassing van verlicht denken

  • Adam Smith
    • Filosoof
    • Economie
      • Overheid niet mee bemoeien
    • Salons
    • Nederland+Engeland
      • Vrijheid
      • Boeken
    • Encyclopedie
    • Voltaire
    • John Locke
      • Mensenrechten
    • Montesquie
      • Trias politica
    • Rousseau
      • Volssoevereiniteit

H7.2 het ancien régime en verlicht absolutisme

H7.3 de democratische revoluties

H7.4 uitbreiding v/d Europese overheersing met plantageslavernij en het abolitionisme

 

 

Geef een reactie