Geschiedenis Samenvatting Kolonisatie 5.2 | 6.1 | 7.4 | 8.6 | 9.5 | 10.1

 

GeschiedenisKolonisatie
5.2 De Europese expansie
kenmerkend aspect: Het begin van de Europese overzeese expansie
Verre werelddelen
1494 Paus Alexander VI verdeelt de wereld in tweeën ( Tordesillas ) :
Lijn door de Atlantische oceaan
Westen Oosten
Spanje Portugal
Wat bekend was voor de Europeanen:
● Midden Oosten
● Noordkust Afrika
● Stukje westkust Afrika
Er waren veel verhalen over de onbekende gebieden
Voorheen bestond alleen de zijde route over land eu→China
↳duur →tussenhandel
Ze wilden naar het Oosten voor specerijen zoals:
● peper
● kruidnagel
● nootmuskaat
● kaneel
● foelie
De specerijen werden gebruikt als: smaakmaker+medisch+conserveermiddel
Tot 1453 koopwaar via Constantinopel
↳ ingenomen door Turken → Handel droogt op.
Door tussenhandel + conflicten Arabieren/Turken = goedkoper zelf over zee halen
Portugezen naar Azie (specerijen)
Hendrik zoon van de Portugese koning financiert
↳ Portugezen zijn de eersten die ver buiten Europa varen
Ook was er een zeevaardersschool, ze leerden hier:
● navigatie
● astronomie
● cartografie
Door deze kaarten kwamen de Portugezen steeds verder
↳ handelsposten aan de WestAfrikaanse
kust
1488 Bartholomeo Diaz rondt kaap de goede hoop
1498 Vasco da Gama India
1510 Portugezen bereiken Molukken
Spanjaarden naar Amerika (goud)
1492 Columbus ontdekt Amerika (denkt India)
↳ Amerigo Vespucci verkent de Amerikaanse kust uitgebreid
1507 Amerika wordt vernoemd naar Amerigo
De Spaanse veroveraars (conquistadores) veroveren MiddenEuropa
1519 Hernando Cortes verovert Mexico van de Azteken
1530 Francisco Pizarro verovert Peru van de Inca’s
Andere Europeanen op weg
de Portugezen en de Spanjaarden gebruiken geweld om ‘hun’ zeeroutes te beschermen.
↳ Nederlanders+Britten gaan opzoek naar alternatieven routes via noorden.
↳ (
15961597
) Willem Barentsz overwintert op Nova Zembla.
(
15961597
) Cornelis Houtman bereikt via het zuiden Java
Columbus
Christoffel Columbus (14511506)
wilde geld van de Portugese koning voor een zeereis. Toen dit niet
lukte probeerde hij het bij de Spaanse koning. Na dreiging over de Britten en Fransen lukte dit.
6.1 Een wereldeconomie
kenmerkend aspect: de ontwikkeling van handelskapitalisme en wereldeconomie
de ‘ontdekking’ van Indië
door spionage bij de Portugezen wisten de Nederlanders enig zins de route.
1595 begint de reis naar Indië
na 14 maanden bereiken ze Java
1597 terug in Amsterdam
↳ Zeeweg naar Azie was gevonden
VOC
Tot 1602 was er moordende concurrentie
↳ 1602 Staten Generaal stelt voor VOC (OostIndische
compagnie) op te richten
VOC kreeg bevoegdheden:
● Andere Nederlanders mochten er niet handeldrijven
● verdragen sluiten met vorsten
● soldaten in dienst nemen
● forten bouwen
● oorlog voeren
● besturen over gebieden
bestuur VOC: Heren XVII
Amsterdam 8 Rotterdam 1 Zeeland 4
Hooren 1 Delft 1 Enkhuizen 1
Staten Generaal 1
VOC was een multinational die typerend was voor het opkomend handelskapitalisme.
Een deel van de winst werd geïnvesteerd in de onderneming
Startkapitaal = uitgifte aandelen
In Azie stelden ze een gouverneurgeneraal
aan als hoogste bestuurder
Batavia en Banda
1618 Jan Pieterszoon Coen kreeg de opdracht een hoofdkwartier voor ZuidOost
Indie
sinds 1610 had De VOC een kleine vestiging bij Jakarta
↳ Vorst probeert samen met de Britten Nederland te verdrijven.
↳ Coen brandt Jakarta plat en sticht Batavia = verzamelplek schepen
De Molukken hielden zich niet aan de afspraken met de VOC
↳ 1621 Coen valt Bandaeilanden
aan en vermoord bevolking= slaven nemen plaats in
Het handelsnetwerk van de VOC
De VOC bouwde in Azie een handelsnetwerk op met factorijen en handelsposten
↳ handel tussen de verschillende delen van Azie
De meeste winst kwam van de peper en fijne specerijen. Ook brachten ze textiel en
kaneel. In de 18e eeuw werden ook koffie en thee belangrijk.
China → Thee
Arabie + Java→ Koffie
VOC werkt met toestemming van Aziatische vorsten ook stichten ze een kolonie bij kaap
de goede hoop
In de 18e eeuw werd de VOC overkoepeld door de Britse East Indie Company =thee
West-Indie
Er bestond een wereldeconomie in de tijd van regenten en vorsten
Ook in Amerika en aan de Afrikaanse westkust werden de Europeanen steeds actiever.
Afrika= handelsposten Amerika = koloniën Spanje en Portugal
Engelse+Franse stichten kolonies in NAmerika+
Caribisch gebied
West Indië = Amerika
1621 W est I ndische C ompagnie wordt opgericht
↳ vooral bezig met de kaapvaart
↳ 1628 Zilvervloot verovering Piet Hein
WIC:
● handelsposten West Afrika
● Kolonies in Brazilië en NoordAmerika
(nieuw Amsterdam)
● behield alleen zes Antilliaanse eilanden en Suriname
● Nooit erg winstgevend door Europese concurrentie
Cornelia van Nijenroode
Op de handelsposten woonden vrijwel geen vrouwen. Ook de vader van Cornelia deed
dit. Na de dood van haar vader werd ze naar Batavia meegenomen. Ze trouwde met
Pieter Cnoll. Na zijn dood erfde zij het fortuin, ze trouwde daarna met een Britse jurist
die alleen maar haar geld wilde.
7.4 Kolonisatie en slavernij
kenmerkend aspect : uitbreiding van de Europese overheersing met plantageslavernij
en het abolitionisme.
Slaven uit Afrika
Bartolome de las Casas zet zich vanaf 1514 in tegen slavernij van indianen
↳ 1542 Karel V verbiedt de slavernij van indianen
↳ Portugezen en Spanjaarden halen hun slaven nu uit Afrika
↳ TransAtlantische
slavenhandel komt op gang
350 jaar maakten 11 miljoen slaven gedwongen de oversteek (60% in de 18e eeuw)
De plantages lagen in het Caribische gebied en Zuiden
Noord Amerika (vanaf 1660).
Nederland verscheepte 550.000 slaven naar onder meer Suriname
Opkopers en kapiteins
Sinds de 11e eeuw gingen er miljoenen slaven naar de Arabische wereld
Er waren krijgsgevangenen en misdadigers of geroofd
De zeereis duurde +twee
maanden, 14 procent overleed
Slavenarbeid
Een deel ging naar de grote plantages, de rest werd geveild.
De plantages produceerde voor de Europese markt (suiker,tabak,koffie,katoen)
Slaven waren eigendom, merk van plantage werd in huid gebrand+ nieuwe naam
Sommige wisten te vluchten= bosnegers zoals marrons
Nederland doet mee
Na 1630 (verovering Brazilië) ging ook Nederland meedoen met de slavenhandel
Hiervoor waren de Nederlanders tegen slavenhandel:
1623 ‘christenen bedrijven geen mensenhandel.’
↳ tekort aan arbeiders → 1637 alsnog aan slavenhandel meedoen
slavernij werd goed gepraat door het verhaal van Noah die zijn zoon verloekte
↳ Afrikanen = nakomelingen van Cham
Abolitionisme
vanaf 18e eeuw ontstaat abolitionisme = tegen slavernij
↳ geïnspireerd door christendom en verlichting
Adam Smith: slavernij economisch ongunstig
↳ mensen worden door loon geprikkeld niet door dwang
vooral in Engeland was de stroming populair
1787 oprichting Society for the Abolition of the Slave Trade
Om aanhangers te winnen: Am I not a man and a brother?
● 1807 verbod slavenhandel Engeland
● 1833 verbod slavernij Engeland
Slavernij in de VS
toevoer van slaven in 1808 verboden
↳ aantal slaven breiden zich toch uit
↳ slaven werden gefokt → vruchtbare vrouwen waren veel waard
in het noorden was de slavernij al verboden
↳ abolitionisten eisen afschaffing zuiden
↳ Uncle Tom’s Camin enorm succes
↳ 1860 Abraham Lincoln president = tegen slavernij
↳ Amerikaanse burgeroorlog 1861 → afschaffing slavernij 1865
Suriname en de Nederlandse Antillen
1814 slavenhandel verboden Nederland
1 juli 1863 afschaffing slavernij Nederland
nog 10 jaar in loondienst
18731893
Hindoestaanse contractarbeiders
18931903
Javaanse contractarbeiders
1975 onafhankelijkheid Suriname
Surinaamse opbouw bevolking anno 2015:
● Indianen
● Hindoestanen
● Javanen
● Nederlanders
● Geolen = vrije slaven
● Marrons/bosnegers = gevlucht tijdens slavernij
● Chinezen
Equiano
Olaudah Equiano overleeft zeereis en schrijft later zijn autobiografie. Hij vertelt over de
zeereis,geboorteland,ontvoering,omzwervingen als slaaf. Hij reisde met zijn Britse meester mee naar
Londen. Hier leerde hij lezen en schrijven. Omdat hij mocht werken in Londen kon hij zich in 1766
vrijkopen. Zijn autobiografie werd een bestseller en een impuls voor het abolitionisme. Historici
denken dat hij ook in de Vs geboren zou kunnen zijn.
8.6 Het moderne imperialisme
kenmerkend aspect: Het moderne imperialisme en de industrialisatie
De wedloop om Afrika
tot 19e eeuw alleen forten en handelsplaatsen in Afrika door Europeanen
↳ +1870
gebied nog onbekend → modern imperialisme veranderde dat
↳ wedloop om onbekende gebieden in bezit te nemen
1884 1885
Bismarck roept Europa + VS bijeen om afspraken te maken
↳ conferentie Berlijn:
België kreeg Congo de rest verdeeld in invloedssferen = mag koloniseren
↳ in 20 jaar werd heel Afrika onderworpen
1902 alleen Liberia en Ethiopië nog onafhankelijk
Brits- en Nederlands Indië
Ook in Azië breidden Europeanen hun invloed uit.
Engeland Nederland
Brits Indië: India+Pakistan Nederlands Indië: Molukken, Java, delen Sumatra.
In grote delen van de kolonie was nooit een Nederlander geweest
↳ Inheemse vorsten konden hun gang gaan zolang ze de Nederlanders niet stoorden
Nederland was voornamelijk gedesinteresseerd in de koffie+ suiker
1830 : Invoer cultuurstelsel: Inheemse vorsten zorgden ervoor dat boeren de afgesproken
hoeveelheden verbouwden en deze voor vaste prijzen verkochten
Na 1870 stelsel afgeschaft → ondernemers alle ruimte
↳ liberalisering plantageeconomie
↳ Nederland prominente positie wereldmarkt voor tabak+rubber+aardolie (industrialisatie)
K oninklijke B ataafse (/ N ederlandse) P etroleum M aatschappij
↳ 1907 NederlandsBritse
Shell
Nederlands bestuur wordt uitgebreid → alle eilanden volledig onderworpen
Opbouw Indische samenleving:
● Nederlanders+Indo’s
● Inheemse bevolking
● handelaren: Chinezen+Arabieren
18731904
Atjeh oorlog = guerrillaoorlog
KNIL vecht in Atjeh = Molukse soldaten
↳ o.l.v. Van Heutz (g.g) → contraguerrilla
De rest van Azië
Indochina :
Vietnam,Laos,Cambodja
Birma+
Maleisië
China
Frankrijk Britten Chinese keizerrijk te sterk
1842 Engeland dwingt China tot opiumhandel door korte oorlog
↳ Britten halen opium uit Afghanistan → ruilen voor thee in China
eind 19e eeuw dwongen ook Frankrijk,Duitsland, Rusland rechten af
↳ eigen havensteden+wijken+vloot+legerbasis+open markt + lage invoerrechten
Japan industrialiseert snel → voorkomt kolonisatie door Europa
↳ onderwerpt zelf Korea en delen van China
Oorzaken van het moderne imperialisme
● sterk nationalisme in Europa
● concurrentie tussen Europese mogendheden
● blank superioriteitsgevoel
○ helpen van onderontwikkelde volken (the white man’s burden)
● hebzucht
● industriële revolutie
● afzetmarkt
○ eind 19e eeuw India grootste afnemer textielindustrie Britten
○ levert alleen nog maar katoen, eigen nijverheid weg
Stoomschepen, vuurwapens en medicijnen
koloniale expansie werd versterkt door de transportrevolutie
↳ 1869 opening Suezkanaal
↳ stoomschip+ (later) motorschip verdringen zeilschip
transport over land door aanleggen spoor
industrialisatie levert ook militair overwicht op
● snellere troepenverplaatsing door transportrevolutie
● wapenindustrie produceert betere wapens
ontwikkeling medicijnen → teruglopen sterfte door ziekten
Inheemse steun
succes van de Europeanen was ook te danken aan de inheemse volkeren.
Leopold II
De Belgische koning Leopold II was jaloers op kolonisatie door Nederland
↳ Wil Congo → laat Stanley verdragen sluiten met stamhoofden
↳ hij krijgt Congo 1885 → perst Congo uit
↳ hij behandelde Congo heel slecht
↳ 1908 onder internationale druk moest hij het in orde brengen → Congo werd afgenomen
9.5 Verzet tegen het imperialisme
kenmerkend aspect: verzet tegen het WestEuropees
imperialisme
Rust en orde
In de kolonie was er rust en orde, g.g. De jonge nam dan ook met gerust hart afscheid
In de 20e eeuw groeide het gevoel van nationalisme
↳ nationalistische beweging ontstaat in Nederlands,
Brits en FransIndië
(Indochina)
Aziatisch nationalisme
Het nationalisme werd opgewekt door het moderne imperialisme
↳ Europees bestuur en onderwijs tot in de verste uithoeken
↳ bevolking kwam in contact met westerse waarden: vrijheid, gelijkheid
↳ Deze waarden kregen zij als kolonie niet → opstandigheid
↳ opstandigheid + nationalisme → idee: alleen vrijheid wanneer er onafhankelijkheid is
↳ WOI geeft impuls aan nationalisme: vechten voor Europa→ belofte zelfbestuur
↳WOI zorgt voor verzwakking Europa + SovjetUnie
Lenin roept koloniën tot opstand
VS+SovjetUnie+
Japan = opkomende mogendheden
Japan levert blanke superioriteit een klap door Rusland in Oorlog te verslaan
Amerikaanse president Wilson = alle volkeren recht op zelfbeschikking
1919 BritsIndische
bevolking krijgt meer rechten = niet genoeg voor nationalisten
↳ gewelddadige opstanden in Indië + geweldloos verzet Gandhi= noncoöperatie
↳ 1947 Britse regering gaat in onderhandeling met Gandhi
↳geeft India meer autonomie + onafhankelijkheid
Indonesië
1899 van Deventer → ereschuld
1904 ethische politiek
● onderwijs
● gezondheidszorg
● migratie
↳ verzet
1926 gewapende opstand communisten op Java + Sumatra
↳ oprichting PNI = opgericht door Soekarno+Hatta
Door hun opleiding →in aanraking gekomen met racisme + blank superioriteitsgevoel PNI:
● alle Indonesiërs één volk
● onmiddellijke onafhankelijkheid
● noncoöperatie
● Soekarno trok enthousiaste menigtes
1933 Ingreep Nederland → strenge censuur + leiders naar kampen
1942 Japan verovert Indonesië
Afrika
ten zuiden van de Sahara was er nog geen sprake van nationalisme
● Afrika is dun bevolkt
● De grenzen waren willekeurig getrokken
● Europeanen hadden hier nauwelijks onderwijs gebracht
● geen inheemse elite met de Europese ideeën in aanmerking gekomen
Gandhi
Mohandas Gandhi heeft rechten gestudeerd in Londen. In 1915 keerde hij terug naar India.
↳ leider van congrespartij = helft radicaal, helft gematigd
Gandhi koos voor onafhankelijkheid afdwingen zonder geweld (niet voldoen aan je plichten)
Gandhi wilde een modern India maar was zelf traditioneel hindoe.
↳ nationalisme werd een massabeweging,
↳ 1947 India onafhankelijk, kort daarna doodgeschoten, nog steeds inspiratiebron
10.1 Dekolonisatie
kenmerkend aspect: de dekolonisatie
India en Pakistan
In BritsIndië:
● haat tussen moslims en hindoes
● de Labourregering vond kolonie te duur
● VS dringt aan tot dekolonisatie
↳ 1949 BritsIndië
wil van Brits Indië af
↳ 1947 verdeling BritsIndie:
Moslims Hindoeïstisch
Pakistan, Bangladesh India
↳ Miljoenen mensen vluchten tijdens geweldsuitbarsting de grenzen over
↳ Britten de soevereiniteit over
Indonesië en Vietnam
De machtspositie van Nederland+Frankrijk was verslechterd door de WOII en de
antikoloniale houding van de VS en de SU
↳ 1942 Japan overmeesterd ZuidoostAzië
→ koloniale bestuur valt weg
↳ 17 augustus 1945 capitulatie Japan→ Soekarno roept onafhankelijk Republiek uit
twee weken later roept Ho Chi Minh de onafhankelijkheid uit in Vietnam
↳ Chaos in Indonesië diplomatiek overleg Nederland → mislukt
● onafhankelijk
● federatie
● unie van Nederland
19451946
britten herstellen orde in Nederlands Indie
↳ 1947 Nederland verovert in twee politionele acties delen van Java+Sumatra
↳ militair succes maar politieke afgang
↳ guerrillaoorlog + dwang VS en VN → 1949 Nederland geeft Indonesië op
↳ 26 december 1949 soevereiniteitsoverdracht
Frankrijk krijgt steun VS: want is tegen communisme (Ho Chi Minh)
↳ 1950 communisten krijgen steun → 1954 Frankrijk verlaat Vietnam
Afrika
1954 1962
Frankrijk krijgt te maken met onafhankelijkheidsoorlog Algerije
↳ moeilijk: wonen 1 milj Franse kolonisten
1956 Marokko+Tunesië onafhankelijk
GB+B+FR geven zonder geweld hun kolonies af
1975 Suriname onafhankelijk
Einde van het westerse overwicht
Dekolonisatie maakt eind aan westerse hegemonie (overwicht).
Westerse wereld houdt wel invloed op de derde wereld
Ho Chi Minh
● beschaafd
● bescheiden (leeft in jungle)
● communist
● oprichter communistische partij Vietnam

Geef een reactie